Adalet Bakanlığı İcra ve İflas Hukuku Görüşleri Kılavuzu: Satış, Harç, Haciz ve Tasfiye Esasları

Adalet Bakanlığı İcra ve İflas Hukuku Resmi Görüşleri Rehberi

İcra ve iflas daireleri, satış memurlukları ve mahkemeler nezdinde yürütülen işlemlerde yeknesaklığın sağlanması amacıyla Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, Teftiş Kurulu Başkanlığı ve Mevzuat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan temel ilke görüşleri konu başlıklarına göre aşağıda derlenmiştir.

Hızlı Başvuru Tablosu: Öne Çıkan Bakanlık Görüşleri

1. Ortaklığın Giderilmesi ve Terekenin Tasfiyesi

• İcra Müdürlerinin Görevlendirilmemesi: İcra dairelerinin mevcut iş yoğunluğu gözetilerek ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) ve tereke tasfiyesi işlemlerinde icra müdür ve yardımcıları yerine müstakil Satış Memurlukları ve Tasfiye Birimlerinin kurulması esastır. (İİDB: 11.03.2019 - 1982 / 14.05.2019 - 3790 / 03.06.2020 - 3347)
• Tereke Tasfiyesinin Mercii: Terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi Sulh Hukuk Mahkemesi nezaretinde yürütülür. Dosya İflas Müdürlüğü'ne gönderilmez; mahkemenin tereke esas kaydı üzerinden hakim veya atanacak tasfiye memuru eliyle sonuçlandırılır. İhtiyaç halinde HMK m. 266 gereğince bilirkişiye başvurulabilir. (HİGM: 24.03.2017 - 6011 / İİDB: 20.11.2020 - 7797 / 09.01.2023 - 315)
• İzale-i Şüyuda Rızaen Satış (⚖️ İİK 111/a) Yetkisi Verilemez: ⚖️ İİK m. 121 uyarınca yetki belgesiyle açılan ortaklığın giderilmesi satışlarında borçluya veya hissedarlara ⚖️ İİK 111/a kapsamında borçluya satış yetkisi verilemez. (HİGM: 13.10.2022 - 29781)

2. İhale, Satış ve Nemalandırma İşlemleri

• Borçlunun İhaleye Katılamaması: İcra dosyasında borçlu sıfatı taşıyan kişilerin, satışa konu malın maliki olup olmadıklarına veya haklarındaki takibin kesinleşme durumuna bakılmaksızın açık artırmaya katılmaları mümkün değildir. (İİDB: 12.05.2025 - 3312)
• İhale Bedelinin Nemalandırılması: İhale bedelleri ⚖️ İİK m. 9 gereğince VakıfBank bünyesinde nemalandırılmalıdır; daha yüksek faiz gerekçesiyle özel finans kurumlarına yatırılamaz. Ancak mahkemece ödemeyi durduran bir ihtiyati tedbir kararı verilmişse paranın nemalandırılması uygun görülmemektedir. (İİDB: 03.06.2022 - 5750 / Teftiş Kurulu: 06.07.2021 - 4413 / PGM: 09.02.2018 - 5905)
• İhale Bedeli Ödeme Süresinin Hesabı: Elektronik ortamda teklif süresinin bitiminden sonraki ilk iş günü düzenlenen Artırma Sonuç Tutanağı ile tanınan ödeme süresinin hesabında tutanağın tanzim edildiği gün hesaba katılmaz. (İİDB: 04.12.2023 - 11423)
• Altın Satış Usulü: Hacizli altınların satışı kural olarak UYAP e-satış ortamında yapılmalıdır. Elektronik ihalede alıcı çıkmaması veya teklifin maden değerini bulmaması halinde pazarlık usulü uygulanabilir. (İİDB: 27.02.2023 - 1824)
• Borçluya Satış Yetkisinde (⚖️ İİK 111/a) Vergiler: Satışın mahkemece onaylanması halinde KDV doğmaz; damga vergisi tahsil edilir, %11,38 oranında tahsil harcı alınır ve satıcı tapu harcı icra dairesince borçlu namına ödenir. (İİDB: 02.06.2022 - 5667) Bu yetki iflas tasfiyesinde uygulanamaz. (İİDB: 18.08.2022 - 8230)
• Taşınmaz Satışında Tapu Harcı Dağılımı: Satış şartnamesi veya formlarında tapu harcının alıcıya ait olduğunun yazılması harcın tamamının alıcıya yükleneceği anlamına gelmez; 492 sayılı Harçlar Kanunu hükümleri uyarınca alıcı ve satıcı harçları yasal sorumlularınca karşılanır. (İİDB: 12.01.2023 - 439)

3. Harç ve Damga Vergisi Uygulamaları

• Maaş Hacizlerinde Tahsil Harcı:
• • Sadece maaş haczedilmişken haricen tahsil beyan edilirse: %4,55 / 2
  • Maaşla birlikte ikramiye, döner sermaye ve tazminat gibi diğer gelirler de haczedilmişse: %9,10 / 2
  • Maaş haczi yazılmış fakat herhangi bir nedenle uygulanamamışsa: %4,55 / 2 (Teftiş Kurulu: 21.02.2017 - 598)
• Haciz Safhasına Göre Harç: Haciz kararında malın ayırt edici özellikleri belirlenmişse fiili tatbik olmasa dahi %9,10; haczi kabil mal/hak bulunamamışsa yapılan ödemelerden %4,55 tahsil harcı kesilir. (İİDB: 11.11.2022 - 10949)
• Tahliye Takiplerinde Harç: Tahliye takiplerinde yıllık kira bedeli üzerinden nispi tahliye harcı alınır; maktu icranın yerine getirilmesi harcı veya cezaevi yapı pulu harcı tahsil edilmez. (İİDB: 23.07.2024 - 5174)
• Cezaevi Yapı Harcı Muafiyet Kapsamı Dışındadır: 6183 sayılı Kanun veya özel kanunlardaki genel harç muafiyetleri cezaevi harcını kapsamaz; SGK dosyaları dahil özel istisna bulunmadıkça ödeme anında %2 cezaevi yapı harcı tahsil edilir. (PGM: 03.11.2015 - 41521 / 10.08.2017 - 27592)
• Sıra Cetveli ve 6183 Alacaklıları: Amme alacağı için haciz koyan tahsil dairelerine (SGK, Vergi Dairesi, Belediye) sıra cetvelinden para aktarılırken icra dairesince tahsil harcı kesintisi yapılmaz ve damga vergisi alınmaz. (PGM: 03.11.2015 - 41521 / İİDB: 14.07.2023 - 6623) Sıra cetveli sonucu takyidat alacaklısına ödeme yapılırken ise %11,38 tahsil harcı uygulanır. (İİDB: 01.02.2024 - 1043)
• İflas Masası Harçları: Müflisin alacaklı olduğu icra dosyasından tahsilat yapılırken tahsil harcı ve %2 cezaevi harcı kesilerek kalan para masaya aktarılır; para iflas masasında alacaklılara paylaştırılırken yeniden tahsil ve cezaevi harcına tabi tutulur. (İİDB: 08.05.2025 - 3282)

4. Haciz, Muhafaza ve Yediemin İşlemleri

• İhtiyati Hacizde Yakalama Şerhi: ⚖️ İİK m. 261 yollamasıyla m. 88 uyarınca araç kaydına yakalama şerhi işlenmesi bir muhafaza işlemidir. İhtiyati haciz aşamasında gerekli avans yatırılarak araç trafik kaydına yakalama şerhi konulabilir. (İİDB: 03.11.2023 - 10410)
• Yediemin Ücreti Tavanı: Yediemin ücretinin azami sınırı (%30) hesaplanırken satışa esas muhammen bedel değil, takdir edilen en son güncel kıymet esas alınır. Lisanslı depo olmayan yerlerde günlük ücret %80 uygulansa dahi tarifenin azami tavan haddi aşılmadığı sürece bu miktara kadar ödeme yapılır. (İİDB: 11.01.2023 - 403 / 04.07.2024 - 4799)
• Haczin Düşmesinde Yediemin Alacağı: Satış istenmemesi sebebiyle haczin düştüğü hallerde ⚖️ İİK m. 88 gereğince resen işlem yapılarak ücret tahsil edilmeli; yedieminin ayrıca borçluya müstakil ilamsız takip açmasına sebebiyet verilmemelidir. (PGM: 06.04.2016 - 15441)
• Yediemin Deposu Bulunmayan Mahaller: Araç kollukça en yakın lisanslı depoya teslim edilir; bu mümkün değilse icra müdürünün belirleyeceği güvenilir kişilere veya kabulü halinde kolluk personeline yediemin sıfatıyla bırakılabilir. Yetki alanı dışındaki kişilere yediemin olarak teslim yapılamaz. (PGM: 10.11.2015 - 44237 / 05.01.2016 - 159)
• Yabancı Para Haczi: Haczedilen yabancı para istihkak iddiası varsa kıymetli evrak defterine işlenir; Türk Lirası'na çevrilmeksizin kasada veya bankada açılacak vadesiz döviz hesabında muhafaza edilir. (İİDB: 11.10.2023 - 9670)

5. Takip İşlemleri, Tebligat ve Vekâlet Esasları

• Takiplerin Resen Kesinleştirilmesi: Ödeme veya icra emrindeki yasal sürenin dolmasıyla itiraz edilmeyen takipler hukuken kesinleşir; icra memuru alacaklının talebini beklemeden UYAP üzerinden kesinleştirme işlemini resen tamamlamak zorundadır. Kesinleşme yapılmadan avukatların sorgulama yapması engellenmelidir. (İİDB: 04.04.2019 - 2560 / 11.07.2025 - 4733)
• Vekaletsiz Dosya Sorgulama Yasağı (KVKK): Avukatların vekaletname sunmaksızın ve haklı bir illiyet bağı olmaksızın İcra Tevzi Bürolarından üçüncü şahısların T.C. Kimlik Numarası ile borçlu/alacaklı olduğu dosyaları sorgulaması KVKK m. 4 ve kanunilik ilkesine aykırıdır; bu talepler karşılanamaz. (Mevzuat GM: 28.03.2023 - 2017 / HİGM: 24.03.2023 - 9764 / İİDB: 12.04.2023 - 3559)
• Avukat Kâtiplerinin Yetkisi: İcra dosyalarını fiziken veya sistem üzerinden inceleme yetkisi münhasıran avukat ve stajyer avukatlara aittir; avukat katibi veya sekreterlerinin dosya inceleme yetkisi yoktur. (PGM: 28.11.2014 - 41042)
• Arabuluculuk Anlaşma Belgeleri: Taşınmazın aynına, kiraya veya ortaklığın giderilmesine ilişkin arabuluculuk tutanakları mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınarak ilamlı icraya konu edilebilir. Ticari uyuşmazlıklarda taraflar ve vekilleri birlikte imza atmışsa ayrıca şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir. (İİDB: 13.09.2024 - 6830)
• Tahliye Takiplerinde Vekâlet Ücreti:
• • Kira borcu ödenmediği için açılan tahliye talepli icra takibinde, tahliye infaz edilse dahi takip çıkışı üzerinden tek bir nispi vekalet ücreti hesaplanır.
  • Sulh hukuk mahkemesinden alınan tahliye ve kira alacağı ilamı icraya konulursa; biri alacak üzerinden nispi, diğeri tahliye için maktu olmak üzere iki ayrı vekalet ücreti tahakkuk ettirilir. (İİDB: 27.03.2025 - 2467)
• Yabancı Alacaklıdan Teminat: Takip başlatan yabancı alacaklının teminattan muaf olup olmadığı mütekabiliyet (karşılıklılık) esasına göre belirlenir. Şüphe halinde Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü'nden görüş alınır; teminat takip tutarının %20'sinden az olamaz. (İİDB: 19.06.2023 - 5728)